O kriso vaš o fundavnikano sistemi sikljovibasko thaj e edukacijako ando škole čhivdje nevo pedagogikano profili andi buti, o lafi si taro pedagogikano asistento. O pedagogikano asistento si kotor taro školake butikerutne, kova djala ando specijalnikano treningo, kote sikljola te ovel les komunikacija e sikavnencar, dadencar dajencar, numa majbut e čhavorencar taro marginizirime grupe. Lesko butikeribe si te del žutipe e čhavorenge te nakhaven o pharipe, dji kolende avena ki škola, thaj te del len phikaribe ando sikljovibe, hem te aven sakova dive andi škola. O pedagogikano asistenti sile piri rola ando realizuibe o sikljovibe, kova ikerela o sikavno. Palo odova o asisteti žutinela e sikavne te realizuinen o aktivitetija, adjahar sar so vakerela lese o sikavno, kole čhavorencar ando grupe ja jekhe čhavoreja, te kerel buti koleske trubula individualikano sikavipe. Ko avgo školako berš o asistentija ando kedina e Timeja vaš i prevencija ikljovibaski, thaj e Timeja vaš arakhibe e čhavorengo taro maripe, thaj avere timencar kerena piri rola.
O Avni Aćifi kotar 2002. berš kerela buti sar pedagogikano asistenti e romane čhavorencar andi fundavni škola „Branko Radičević“ ki Bujanovca, kote isile phikaribe taro ekspertija te del žutipe e romane čhavorenge, te aven sakovadive andi siklana, thaj te del zuraribe andi prevencija te na ikljon tari škola.
Vakeren amenge diso pobuter tari buti e pedagogikane asistenteski?
I buti e asistenteski si te del žutipe andi integracija e čhavorenge taro marginalizuime grupe ando školako sistemi, thaj te gatisarel len vaš o školuibe. Amari škola si jek taro majbare škole ando Pčinjakoro rotalimo, thaj ando late djana but romane čhavore. Odoleske si i rola e asistenteski but bari. Palo edobor berša sar sijum andi edukacija, šaj te vakerav, so si amari buti but inportantno. Amaro žutipe e čhavorenge thaj e dadenge dajenge, amen kerela te ova bahtale thaj te haljovamen pherde vilesere.
Savo žutipe dena e sikljovnenge?
Amaro žutipe e čhavorenge si ando procesi socijalizacijako, kote amaro žutipe si te nakhavenpe o barijere kola si phandle e etniteteja, kulturaja, čhibjaja thaj avere specifikumeja. Amari buti si hem te žutina len ando sikljovibe, keraja buti ando lengoro motiviribe te djan ki škola, te agorkeren pouče škole, te len kotor ando aktivitetija e školakere, te dikha kola si olengere potencijalija, numa šaj te vakerav hem so arakhaja len dji kaj si andi škola.
Savo butikeribe isi tumen e sikljovnengere dadencar dajencar?
Amaro butikeribe e sikljovnegere dadencar dijencar, si sar karika bizo kaste našti ando sikljovibasko-edukacijako procesi. O butikeribe majbut ovela ando informiribe vaš o hakaja thaj o trubuipe lengere čhavenge ando sikljovibasko-edukuibasko sistemi, kova ločhačerela o školuibe, numa dikhasa hem lengoro avibe andi škola. Amari buti si hem te vazdas i influenca e dadeskiri dajakiri, taro sistemi sikljovibasko.
Savi si i buti e Timoskiri vaš i prevencija ikljovibaski e sikljovnenge tari škola?
Šeruni buti e Timoski vaš o ikljovibe e čhavorengo si i koordinacija, kote si inportantno buti i škola te del pestar sa te čhinaven e sikljovnengoro bilačho mothavipe, kova šaj te anel dji ko ikljovibe taro školuibe. Akava Timi doljela sa o inicijative thaj o aktivitetija, thaj isile but paše koorespondencija sa e strukturencar andi škola. Ando amaro butikeribe thaj jurisdikcija e školakere timeja vaš i prevencija ikljovibaski, trubula te ovel len paše butikeribe maškar sa o personija e školakere kolektivestar, numa panda sar inportantno buti si te kerenpe lačhe o aktivitetija. Odoleske i škola kerdja Akcionesko plani vaš i prevencija ikljovibaski so si kerdi amenge sar drom vaš realizuibe o aktivitetija thaj isila funkcija te ločhačerel e školakere kolektivese ko vakti te keren o aktivitetija. Akate si inportantno andi vrajama te haljovelpe o problemi thaj te identifikuinelpe o problemi. Palo odova kana haljova o pharipe e sikljovnesoro, trubula te delpe lese žutipe palo lesere individualikane trubuipena.
Savo butikeribe isila i škola e komunaja, Republikakere institucijencar thaj organizacijencar, ando ikljovibe e sikljovnengo tari škola?
O personaliteti e školako kerela pere aktivitetija ki škola, numa trubula te ovel kooperacija hem e komunaja thaj e Republikakere institucijencar. I škola isila butikeribe e Odeljenjeja vaš društvene delatnosti andi komuna e Bujanovcaki, e Ministribaja e sikljovibaske, Lole trušuleja, e Centroja vaš socijalnikani buti, e kedipaskere dizutnipencar kola kerena pere aktivitetija ando modelija e prevencijako te čhinavelpe o ikljovibe.
So ovela te namangle o dada daja te ovel len korespodencija tumencar?
Te ali dji esavki buti e dadeja dajaja te na mangel te komunicirinel, o kolektivi e školako trubula te godinel sose si i buti esavki. I praksa but droma mothavdja so o naavibe e dadengo dajengo, šaj te ovel i but bari finansijakoro pharipe ando kherutne, kova anela šaipe te ovel diskriminirimo o čhavoro, vaš olengoro materijalikano nanibe tari rig e amalengiri ki škola. Odoleske e školako kolektivi trubula te oven senzitivna kana rodena te dikhenpe e dadeja dajaja ki škola, sose nesave sikljovnengere kherutne kana si i sezona bučakere andi Srbija ja avrijal latar, djana te keren buti.
Šaj vakeren amenge jek egzamplo šukare praksakoro so anela te čhinavelpe o ikljovipe tari škola?
Andi amari škola, angleder deš berš, identifikuindjam jekhe čhajorja ando eftato klaso, so djivdindja ando pharipe thaj but droma gelje avrijal tari phuv, a odova andja i čhaj te na avel ki škola thaj sinela baro numero naavibaskere divesa andi klasa. Odoleske akala čhajorjake trubuindjape te kerelpe lake planija, te na našavel o berš. O sikavne kerdje metode vaš individualikane planija taro nekobor predmetija sar soj srpski jezik, matematika, strani jezik, biologija, hemija thaj fizika, kote lake kerdjape dophero sikljovibe. Akava dopherdo sikljovibe e čhajorjake andja i čhaj te nakhel i klasa thaj palo odova ramosalili andi mangli maškaruni škola „Sveti Sava“ ki Bujanovca. Palo odova ikerdjepe kedina maškar o duj škole kote o sikavne tari maškaruni škola sine informirime taro sikljovne kola sine ando problemi ikljovibasko tari škola, thaj vakerdjape lenge o planija kola kerdjepe lenge andi škola. Akala duj škole ulavena o informacije, a i čhajori gelji dji ko agor ki škola hem agorkerdjala.
So isi diso tari praksa, so na dindja efektija vaš o ikljovibe e sikljovnengo tari škola?
Duj negativikane praksakere buča andje lošna efektija, a odola si but baro discipliniribe thaj kana perena o berš. O periba o berš na trubula te ovel sar mera so kamela te lelpe, sose o sikljovne kola si ando pharipe te ikljon taro sikljovibe, nanelen jekhutne šanse sar aver sikljovne. Akava so vakerava na vakerava te ovel len priviligirimo statusi andar o avera sikljovne. Akava si jek taro mere te respektuinenpe o manuša, te avelpe dji ko haljovibe thaj te pačalpe so anena pozitivikano drom.
Ko agor jek pučipe tumenge, sar haljovena tumari buti sar pedagogikano asistenti?
O pedagogikako asistenti sile majbari karika andi relacija sikljovno-dad daj-škola, ov si inportantno e čhavorenge kola avena taro marginalizuime grupe. Mi buti haljovava sar humano hemresponsibilno buti, so anela kvalitetikano hem jekhutnikano sikljovibe taro fundavne manušikane hakaja.
