But angleder e manuše sine trubuipe te našel taro sadiveskere presije, sar kotar dukha numaj taro ritosaripen, (dosada) hem i modernizacija thaj o sigutno tempo 21 zamanesko (vek) andje o fenomeni dji nukta (tačka) thabljovibaski. Dži kote o avdisutno manuš, pobuter o terne manuša kola nakhavena o čhavoripe ando baripe, butfar arakhenape ulavde emocijencar, kola čhivena len te roden aver drom. Majbaro pharipe si kana delape lenge psihoaktivikani supstanca.
O egzamlo tari narkomanija naje paramis taro bipendjarde manuša soj marginalizuime, numa oj astari savoren, okolen so dživdinena ano gava thaj hem okolen soj ko foroskere droma, kola palo peste ačhavena pere familijen thaj našalena poro ternipe.
I narkomanija naje khanči aver, numa voj si patologikano adhinipen, kote o manušikano kamipe rodela lošalipe, numa odova kamipe anela te našti te kontrolisine tut, thaj to dživdipe te mukhe te nakhel.
Akava procesi kerdžovela pohari bihaljovdo, ko momenti kana o manuš mangela i godi diso te bistrel, te ovel leske polokhe, te haljolpe lačhes numa te kerel diso so kerena hem lesere amala. Tegani o trupi thaj i godi ovena čhivde ando „phadlipe“, kote o psihoaktivikane supstance khuvena ande manušeski godi, kote o ćelije e godjakere dolena te bistren sar te funkcionišinen.
Kana nakhela o dejstvo e sustancengo avela dži ki apstinencijalnaki kriza. Sa akalestar so vakerdžape, isi ramomo ko lila manušendar so nakhlje akava procesi pere dživdipasko. Akalestar so i narkomanija nijekfar nane kamipe te khuve ando bilačhipe, numa voj si rodipe ando polokho drom te naše taro pharipe. Ka vakera disave egzamlija.
O angluno egzampli igarela amen ki jek bikerdi prevencija thaj kote na dolindže ando vakti e S.S. čhavore, kova agorindoj i fundavni škola dolidža te konzumirini marihuana, sebepi te kerelpe baro anglo pophureder amala. Olesiri familija godžalindoj so aver čhavore konzumirinena odova, ignorisindža o signalija so o čhavoro isile bilačhe note (ocene) numa i škola vaš bilačhe kontaktija e familija na alarmiridža ni o institucije vaš esavke problemija.
Dujto egzampli si averčhane, hem akate mothavelape kozom si inportantno ki vrjama te reagirinelpe ko problemi. O vranjake profesorija haljilje so i dešupandžengiri M.P. cidelape ano peste, thaj mothavela baro ankcioziteti (dar, kinanel…) Olakoro profesori thaj e školakoro psihologi, kerdže olaja lafi thaj haljilje so sinela presija taro pe amala te lel sintetikakere droge, sar bi ovela kotor tari „elita“.
Naisaribaske vaš o sistemi vaš so ki vrjama halilope o problemi, i škola bizo stigmatizacija čhivdža e dade-dija thaj e čhajorja ando vorbipe te zorjaren poro socijalnikano džandipe akale problemesko. Akava egzampli sikavdža amenge kana ki vrjama haljovelape o problemi thaj o zorale edukacijake institucije e familija kerena pli buti, šaj te arakhelpe o dživdipe e ternengo-sikljovnengo te ne khuven ando hor pharipe.
Trito egzamplivakerela taro baroproblemi, kova but phare nakhavdjepe, a vov si o M.A. kova andi vrjama pere studijengo ljelja droga, thaj andjape ki situacija so na pendžari korkori pes. Kotar akava momemti sa o institucije – sar o doktorija, lokalnikane organizacije, lesir familija ko okava momenti bisterdje i ladž, numa ikljilje ke pe čhaveskiri rig, sarine dindže šaipe te džal ko psihoterapije, thaj popalal ačhavela i droga.
Palo akava problemi ov ulo ple generacijako edukatori, kote vakerela kaj isi ikljovipe katar akava problemi, numa te didžape leske vas haljovipasko thaj ikljovibasko. Kana godinelape kotar akala egzamplija šaj te haljova kaj avaja ko pharipe maškar o duj lumije. Ko dživdipe te ove narkomani, anela o kontiuniribete khuve hor ki „phuv“, kote o manuš korkori pes čhivela te ovel „rumimo“.
O Dživdipe bizo psihoaktivikane suspstance si jekhutno modeli te mangljen te oven manuša ko than, kola ka dikhen poro avutnipe (budućnost) bazirime te arakhel pes. Ando akava problemi e edukacijako sistemi thaj i škola trubula te oven sikljovibasko-edukacijako than, kote e čhavoren sikavena te oven karakterna.
Odoleske trubula te kerelpe edukacijako butikeribe kote o sikavne thaj o dada-daja, ka sikljoven te haljoven o problemi thaj te ovel len haljovibe maškar peste. E sastipaskere institucije i škola, policija, o Centro vaš socijalnikano butikeribe, i Kancalarija vaš o terne ki Vranja, khethane kerena netvorko sikuritetesko.
O butikeribe e familija, školaja, thaj institucijencar, kerela len te oven zorale anglo problemija kola šaj te aven ano sakova vakti hem kote na dikhelape o statusi e manušesko. Te delpe džandipe thaj piko e ternenge si jekhutno drom te kerenpe lačhe generacije čhavoren, kola ka haljoven o bilačhipe.
Diferentnikane teme, khethani poruka — pendžaren sa o serijali „DJIVIPE BIZO MARDNIPE“ akate.
Bišundo vastengo phandlipe e terne manušesko andi avdisutni vrjama
Narkomanija: O čačipe palo hemijaki iluzija
Komari: Džekpot kova čorela o ternipe
O akoholizmi: Kana o tahtaj dirigirinela e ternipaja
O alarmesko signali ando školakoro zvono
O dad thaj i daj andi vrjama e digitalnikane zamkengi
I psihologija e ikljovibaski taro adhinipen
I Vranja bizo phandlipe e adhinipasko
Projekat podržao Grad Vranje. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.