Avdisutni lumija so si trujal amende, but sigate ovela averčhane ando civilizacijako manušibe, ando akava maškar arakhenape o manuša kolenge si majphare thaj kola si amenge majšerune, sar kotor amare manušibasko – o adolescentija. Olengo barjaripe na sine lokho, numa i avdisutni vrajama anglo terne manuša čhivela disavo pharipe so o anglune generacije ni andi godi na ka perel ledže.
Angleder o terne poro pharipe nakhavena sine ando školakerethana, numa avdije o tinejdžerija resenape nesovaja soj bidikhutno, numa odova pohari thaj but zoralikane sile influenca ando lengo sadivesko dživdipe, kote lengoro godžalipe ruminelpe thaj čhiven len ando bihaljovdo phandlipe. Te šaj te haljova o pharipe akale problemesko, ka cida amen taro ramome definicije ka vakera tari praksa.
O adhinipen (zavisnost) na sine numa procesi e hemijako thaj fiziologijako, numa akava si hor pharipe te našelpe taro čačipe, numa drom te ove akceptirimo thaj te phere toro čučipe. Kana vakerasa taro terne, o kherutno edukuibe, o sigutno tempo dživdipasko thaj i konstantno presija katar socijalnikane netvorkija, anena dži ko idejalnikane modelija sar forme vaš diferentnikano mothavipe-ponašanje.
Akalestar majšukar mothavela o bilačho mothavipe kola ovena andi škola, ando foroskere droma thaj ando khera vaš o sikljovne. Angluno egzamplo ulo ando kher jekhe dešefta beršesere sikljovneste M.I., kova sinele sa pandjengere andi jek vranjakiri maškaruni škola.
Oleskoro adhinipen-zavisnost, na ulo ando drom, numa ando lesko kher andi leskiri livni (soba). Anglo poro kompjuteri, kote reklamirinelape o virtualno realiteti kaj si o instant dopamin lačho, hem ov sigate ovela rodimo. Palo lejba odova, leskere raća ovena bešipaskoro maratoni anglo monitori, kote avela dji ko pharo adhinipe taro gejm – khelipe, kote si oficijalno vakerdo so anela dži ko mentalnikane problemija. Akava egzampli mothavela kozom i nevi tehnologija šaj te anel dži ko pharipe te na kerdžape decizija.
O dujto egzampli mothavela pharipe e dešuštare beršesker N.P, kova po angluno hapi (korak) kerdža khelindoj komari, adžahar so phirindoj dž ki škola, nakhlja uzal i sporteski kladionica. Ando odova angluno khelipe, sinele bah te lel tikne love, kola kerdje te khuvel ki bari opsesija te rodel love thaj te khuvel borči.
Akava egzampli mothavi jek bilačhipe, kote o čhavore khuvena te khelen komari ando poro adolescentsko baripe, kote o čhavorikano bidžandipe anela dži ko patologikano problemi.
O trito egzampli mothavela taro suptilno adhinipen, kote jekh dešupandžengiri M.S, dolindža te pijel alkoholi thaj cigare, na odoleske so halilipe šukar, numa te šaj ovel kotor taro ple „pendjarede“ amala. O štarto egzamplo kote o S.R. kova pačala sine ando eksperimentisibe so i marihuana perela ko nalošna buča, kote o terne lena ando ternipe thaj palal šaj te ačhavenla. Ov palo lakoro lejbe, našali sa i motivacija, na kerela buti thaj nanele nisavi perspektiva.
Pandžto egzampli motavela jek drama jekhe dešušove beršengere džuvljako i J.P. Voj sine opsesivime vaš te ovel la „lajkija“ ando amalikane netvorkija. Oj peli ko hronikano anksioziteti hem depresija, so mothavela jek bilačhi adolescentikani presija ando hovavno digitalnikano čačipe.
Kana dikhasa sa akala egzamplija, haljovasa jek hor diferenca maškar duj riga. O dživdipe bizo nabormipe thaj adhinipe – dživdipe bizo phandlipe – akava reprezintirini jekh statusi kote o manuš ikerela pli kontrola upral peste thaj ko ple decizije, kote barjarela hem zorjarkere plo manušibe.
O adhinipe tiknjarela i manušikani egzistencija thaj na mukela o manušikano dostalatnipe -dostojanstvo. E edukacijake intitucije thaj ever institucije, andi Vranja isilen šeruni rola te pendžaren thaj te čhinaven esavke egzamlija. I škola trubula te ovel primarnikano socijalnikano than kote barjarelape o džandipe te čhinavelpe o bilačhipe thaj te zorjakerelpe e ternengi pakiv.
Kana ando jek than dikhasa so barilo o bilačho mothavipe e sikljovnengo, odova trubula te ovel signali vaš alarmi so trubula momentalno te reagirinen sa o institucije, sikavne, dada-daja hem avera. O Medije palo ple programija trubula te mothaven o drom te ikljovelpe taro lavirinnti adhiinipasko, kote ka den informacije thaj zor sa e khetanipaske. Ando akava pharipe te irinelpe o pačipe, o pašipe, avela vakerindoj olencar.
E terne manušengena trubula perfektno dad hem daj, numaj bidošalo sikavno – na olenge trubula dživdo manuš kova ka šunel olen, ka haljovel len thaj ka del zoralipe.
O maripe mamuj o nasvalipe thaj o adhinipe si jek maratoni kova rodela adjikeripe, džandipe thaj mangipe te agorkere o pharipe. Sa dijek terno manuš kova ka cidelpe taro akava pharipe, anela dži ko amaro phagaripe-pobeda, thaj drom ando khetanipe, kote si o muklipe realiteti te dživdina pherde kolineja, bizi dar thaj adhinipen.
So o terne, o dada-daja thaj o sikavne trubula te džanen taro adhinipen? Drabaren ando serijali „DJIVIPE BIZO MARDNIPE“ akate.
Bišundo vastengo phandlipe e terne manušesko andi avdisutni vrjama
Narkomanija: O čačipe palo hemijaki iluzija
Komari: Džekpot kova čorela o ternipe
O akoholizmi: Kana o tahtaj dirigirinela e ternipaja
O alarmesko signali ando školakoro zvono
O dad thaj i daj andi vrjama e digitalnikane zamkengi
I psihologija e ikljovibaski taro adhinipen
I Vranja bizo phandlipe e adhinipasko
Projekat podržao Grad Vranje. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.