Godinen taro anglune hapija tumare čhavoresere ando školakoro trujalipe. Lengoro vilo si pherdo lošalipaja hem tikne dozakere daraja taro bipendjaripe. Ando akala momentija, e dadeski hem e dajaki angalji, kerel te našavdjol i dar. Odova si momenti kana o dadki rig andi klasa ple čhavorese bičhali mesaži: “Sa si šukar,ma dara, me sijum othe.“ Dikhindoj avere čhavoren sar asana thaj khelena pese, hem ola mangena te arakhen pere amale, kolesa ka ačhol amal dji ko agor. Numaj sa dji kaj si o dad othe, kova dikhela so kerela, o čhavoro bešela dikhindoj averen so kerena: „ola mothavena pes šukar“.
Akava šaj te ovel „čhurik duje rigencar“ – dji kaj sar dujto rig si lačhe, kana djenaja so isi dijekh so arakhela tut, numa akate avela dji odova so našti avela dji ko spontanikano amalipe. I škola nane than numa kaj so sikljovelape, oj si hem than kote o čhavore barjona, hem sikljona te oven korkorutne. Dji kaj o dad-daj, dikhena sar lengoro čhavoro barjola, šeruno si te mukelpe leske than te ljel airi, te mangel te kerel diso, te perel thaj korkori te uštel. Akala si lekcije, kote dikhindoj pali rig, hem djanaja so si pharo olenge. Akava si drom kote o čhavore sikljona jekh jekhestar taro sumnal soj uzal lende.
Kozom o čhavoro mangela i škola?
Trubula tedikha o tikne jakha, kola thabljona kana vakeri taro poro angluno dive andi škola. Leskoro godipe tari sikavni, tari lesiri angluni ramardi, numa tari lesiri angluni školakiri bešutni. Odova si periodi kana sakova kotor tari škola šaj ovel magikani. E školako trujalipe ovela them bute avanturengo, a o lekcije diso nevo te haljoven. E čhavoresko mangipe premal i škola ko akava baripe si čačuno. O berša nakhena, e školako sikljovibasko materijali ovela popharo, kote popalal olengoro mangipe premal i škola avela dji ko pučipe thaj testiribe. Nane sa o lekcije interesantna, numa hem sa o dive nane asande.
Sa akala školakere momentija kerena te oven inportantna. Kana o čhavoro pali bari vrjama agorkerela dijekh pharo sikljovibe, numa o sikavno ašarela ole, šaj te vakera kaj oleskoro vilo marela ašarutnikane, thaj ando leskere jakha dičhola i baht. Akala si momentija kana haljovaja sose mangelape i škola. O čhavoro ovela pobaro, thaj o mangipe upral i škola ovela pohor thaj rigalo. O angluno amalipe, o ekskurzije, sporto, thaj sa aver so kerelape andi škola, ovela bibisterdo.
Šaj te vakera kaj o adolescentija akalestar nane te vakeren phravde taro mangipe upral i škola, numa ando lengere vile arakhljovela than, vaš sa okova soj vakerdo. Soske i škola nane numa konstrukcija hem institucija – voj si kotor taro lengoro barjovipe , than kote sikljilje, barile thaj ule sar manuša.
Si lji o čhavoro lošalo andi škola?
Sakova dad hem daj sile godipe so oleskoro čhavoro ka agorkerel i škola thaj ka astarel than kote ka ovel haljovdo, akceptirimo, hem bahtalo. E školakere divesa nane numa o kherutno ramipe hem note. O lafi si hem taro amalipe, asajbe, arakhindoj nevo kamlipe, hem aver buća so na bistrela o čhavoro. Numa dijekh drom si pharo te haljova amare čhaven, sar si lenge.
Te haljova lesko asajbe kana irinelape khere – čačutno si numa hohavno? Leskoro vakeribe kana irinela tari škola si čačutno numa hohavno? O kherutne haljovena leski loš, ola dikhena, šunena, rodena kote si leski baht numa bibaht. Odoleske si inportantno maškar o čhavoro thaj o dad daj, te ovel pačipe. Te vakerelpe leja, pe pučelpe, numa hem te šunelpe – kote nane te vakera khanile lafija thaj diso aver. Ando esavki procedura šaj čačutne te haljova, sar si i situacija andi škola, lačhi numa bilačhi, si mangipe numa na.
O haljovibe upral o sikljovne andi škola
Kana o čhavoro nakhela e školako udar, ov ando peste isi les pere emocije, pere sune, thaj mangina. E školakere dive nane numa ko komplikacije e časoncar thaj e testijencar. Ola si mozaiko momentengoro, kote sakova čhavoro rodela, marelape, lošalo si numa dijekh drom hem darala. Odoleske o haljovipe premal o sikljovno sar tikne čhavoreskoro trubula te ovel inportantno vaš o formiribe leskere edukacijako. Odoleske o sikavne, o edukatorija, trubula te ovel len andi godi, so sakova olengoro lafi kova vakerena, lengoro dikhipe, lengiri gestikulacija isila bari influenca ando čhavore.
E čhavorenge akala momentija si drom, koleste ola ka phiren. Akala čhavore ka haljon tej si mangle, haljovde, motivisime, numa daravde ja ačhavde, sa akava mothavi thaj kerela e školakoro personaliteti. Kultivisimo thaj haljovdo dikhibe kerela temelji kote nane numa ki edukacija, ov ovela hem ando sikljovibe thaj pačipe ando peste. Sakova čhavoro isi les pere hakaja te ovel manglo, te ovel les pere sune thaj palo peste te ovel les o personaliteti e školako kova ka del les piko.
Šukar haljovibe thaj o pendjardipee individualnikane karakteristikencar taro sakovačhavoro
Sakova čhavoro peja akharela piri paramis, pere emocije, godipe thaj sune. Sar o bršim kana perela po djami, amen godinaja kaj si odova sajekh, numa nane, sakova bršim si jekhutno thaj na irinelape palal. Te haljovenpe thaj te pendjarenpe o individualnike karakteristike sakone čhavoresere, nane numa profesinanalizmi, odova si hem kotor taro mangipe, atencija, hem hor pačipe ko tikno čhavorokano djivdipe kova barjola uzal amende.
Ko leskoro asajbe, rojbe, navakeribe, o čhavoro bivakerindoj vakeri diso taro poro sumnal. Odoleske si inportantno te šuna len pherde vileja, te haljova o bišunde signalija, thaj te haljova sakova leskoro pharipe, numa reslipe sooleskedela baro inportantnibe. Kana haljovasa thaj barjarasa o jekhutnipe sakone čhavoresko, odoleja e čhavorenge daja bari inportanca.
Taro solduj riga te respektirinipe o godipe e sikavnengo thaj dadengo dijengo, ando agoribe dijek problemi
Kana odad daj, dikhena pere tiknore, ola na numa so dikhen pere čhavore, numa ola dikhen sar sumnal ando leste. Sakova leskoro asajbe, rojbe, ašaripe, mesaži kova ov vakeri, olenge si hor ando vilo. Tari dujto rig, o sikavne sakova dive phravena o udara djandipasko e čhavorenge, kode mothavena o drom, zoraribe thaj dendo vast te haljoven o djandipe. O sikavne dikhen o potencijali e čhavorengoro kova šaj te resel diso, tegani kana hem o čhavoro na djanela so šaj. Kana avela dji ko problemi ja bihaljovibe, o čačutno mangipe thaj o haljovibe si šeruno vaš te agorelpe o problemi.
Te čhivdje o dad hem o sikavno poro angažuibe angleder sa o buča, kote ka šunen thaj ka pačan jekh jekheste, o problemija ovena sar purt kova pošukar haljovelape. O problemija anena dji kopačipe maškar lende. Esavko butikeribe maškar o dad hem o sikavno anela te oven šukar timi. Akava timi anela dji odova o sikljovno te ovel les šukar rezultatija andi škola, te haljolpe šukar andi škola, te ovel manglo, thaj te djal drumoja kova ka anel lese polačho djivdipe.
O propozija e dadengoro thaj e sikljovnengoro vaš zoraribe thaj butikeribe e školaja
E dadenge hem e dajenge, lengere čhavore si olenge sa. Kana dikhena pere čhavoren, dikhena potencijali, kova trubula te barjovel, pendjardjovel thaj te resel. O sikavne sakova dive kerena purča, kote o čhavore ljena o djandipe. Ola haljovena sakone čhavore, čhivena les ando drom kova trubula, thaj dela les piko. Ando kedina e dadencar trubula te kerelpe hor lafi, kote ka ovel centralikani tema o čhavoro, leskoro karakteri, o emocije, o socijalnikano djandipe, hem o akademikano reslipe. Esavko butikeribe maškar lende anela o rezultatija e čhavorese.
Sakova čhavoro si sar jekhutni piktura, kote pohari pučardjovela te dikha ano late. O dad i daj si o anglune artistija kola čhivena o kolorija, eksperijence, emocije thaj edukativikane principija. I škola čhivela pere kotora, kote i piktura pendjardjovela palo poro djandipe. Akija piktora te ovel lačhi, trubula te ovel butikeribe e dadeja thaj e školaja. Ando lengoro čačikano vakeribe thaj aktivitetija olengoro phandlipe ovela sar duje artistijengi piktura, kote o čhavoro sa pošukar dičhola thaj haljovaja.
Ando avdisutni tehnologija, olengoro butikeribe anela te oven po zorale. I Digitalnikani platforma hem o aplikacije phandena e daden hem e sikavnen te oven ando kontakti kana ola mangena. Akija tehnologija phandela e akteren te oven aktivna, kote ka realizuinen projektija, hem othe ka dičhol olengiri magija. Kana o dada hem o sikavne kerena diso khethane, sar te vakera dijek manifestacija, ja diso aver, akala minutija e školakerethaj o khereskere khuvena sar jekh vilo ando jekhutno ritmo, kote sakone čhavorese phravdjola o drom leskere djandipaske thaj barjovipaske.
Sa o tekstija kotar serijali ,,E SIKLJOVNENGORO ČHORDARIPE“ akalestar šaj te drabaren ko avera linkija.
Soske si inportantno te čhinavelpe o ikljovibe e romane sikljovnengo taro sistemi školuibasko?
O mehanizmija andi škola so čhinavena o ikljovibe sikljovibasko
I angluni identifikacija thaj o butikeribe vaš te čhinavelpe o ikljovibe e sikljovnengo
O individualnikano plani e prevencijajo taro ikljovibe e sikljovnengo
Ikljovibe e sikljovnengo: E aktivitetija ando nivelo e školako
Butikeribe e dadeja dija hem e školaja, sar prevencija e sikljovnengi taro ikljovibe
I rola e komunaki andi prevencija e čhavorikane ikljovibasko tari škola
I rola e pedagogikane asistentoski andi škola, thaj o zuraribe andi prevencija e sikljovnenge
O dada hem e daja avdije resenape butederprovokacijencar
Propozi e školakere Akcione planesko vaš i prevencija ikljovibasko e sikljovnengo
I influenca e edukatorengi ando čhavorengo sikljovibevaš lengoro anglunodjajbe andi škola
O problemi e čhavorikane ikljovibasko tari škola, tari rig e sikavneski
Sukceseskere faktorija ko sikljovne
I inkluzija thaj i prevencija ando edukuibe e romane populacijako
Foto: Ministarstvo informisanja i telekomunikacija